Elias sempre sente estranho ka estrangeiro iha mundo ne’ebe nia hela ba. Hahu husi nia sei ki’ik nia nota oinsa ema uza mascaras/topeng iha moris, mascaras ne’ebe laos fizikamente, maibe mascaras expectativas, status moris nian, no pretende, bosok ka kepura-puraan. Sira ko’alia liafuan ne’ebe sira rasik la fiar, sira hatudu oin hamnasa ho fuan ne’ebe nakonu ho hirus no odio, no ikus liu sira hala’o sira nia moris tuir ema seluk nia hakarak ka sociedade nia hakarak.

Iha lokraik kmanek ida, Elias lao halimar no vizita biblioteka tuan ida iha cidade ki’ik ne’ebe nia hela ba. Wainhira nia tama ba biblioteka laran, nia hare livro sira ne’ebe nakonu ho rai rahun ne’ebe la uza no hafalun ho nakukun tamba la iha naroman hosi ahi. Elias matan monu ba livro tuan ho titulo “La’o Tuir Dalan Ne’ebe O Hili”, wainhira nia hakbesik aan atu foti livru ne’e lian ida bolu nia, no katuas ida mosu husi nakukun mai ho matan ne’ebe reflete terus no todan moris nian ne’ebe nia hasoru iha tinan lubuk nia laran.

“O buka sa ida oan?” Katuas husu Elias.

“Hau buka hau nia aan ka hakarak hatene hau ne’e se los? iha mundo nee,” Elias resposta. “Hau sinte buat hotu iha hau nia moris hanesan iluzaun deit. Ema hirak hotu ne’ebe ha’u hasoru no hare iha hau nia moris, sira hala’o sira nia moris tuir papel ne’ebe sira simu ka iha, maibe hau lahatene hau ne’e see? iha hirak ne’e hotu”

Katuas ne’e nonok no doko ulun deit. Tuir mai, katuas ne’e lori nia ba odamatan naksubar aan ida, katuas ne’e haruka nia tam aba KUARTO MASCARAS NIAN ka RUANG TOPENG.

Elias sinte konfunde iha tempo balu nia laran antes atu tama ba kuarto nee, wainhira Elias tama ba kuartu ne’e, nia hare iha kuarto nia laran nakonu ho espelhos, kada espelho reflete versaun ketak-ketak hosi Elias nia aan. Nia hare nia aan hanesan Boneka Sociedade nian, hare nia aan hanesan Ema Lao-rai ida ne’ebe lakon iha nia dalan, nomos nia hare nia aan hanesan Lideransa ida ne’ebe duni tuir iluzaun. Wainhira Elias hakat oituan ba oin nia rona lian ida dehan:

“O mak sa ida mundo hakarak”

“O mak ida ne’ebe gosta prentende ka moris iha finjido nia laran”

“O laos o, se o la lao tuir ema sira nia hakarak”

Elias konfundi no husu ba nia aan, “ida ne’ebe mak los?”

Lakleur lian katuas nian hakilar husi nakukun laran no hatan ba nia dehan, “ida ne’e mak pergunta ne’ebe los ba sira ne’ebe hakarak buka lia los no sira nia aan lolos. Tamba dala wain ema barak uza MASCARAS ka TOPENG ne’ebe sociedade ka ema seluk fo ba sira. So ema balu deit mak iha koragem atu hala’o moris lahoo MASCARAS ka TOPENG ne’ebe sociedade ka ema seluk fo ba sira. Maibe o, o husu ka, o pergunta o nia existencia. Ida ne’e diak tebes, tamba sira ne’ebe hatene husu mak iha liberdade lolos.

Elias taka matan no doko ulun. Ikus mai nia komprende katak nia aan lolos laos MASCARAS ka TOPENG ne’ebe sociedade ka ema seluk fo ba nia, maibe nia la’o iha dalan ne’ebe nia rasik hili ka dalan ne’ebe nia rasik tenke hetan.

Wainhira Elias loke nia matan Espelhos hotu ne’ebe iha kuarto laran rahun no MASCARAS ka TOPENG sira mos rahun uut hotu. Em primeira vez Elias hare nia aan lolos, laos buat ne’ebe mundo hakarak ba nia, maibe nia aan ida ne’ebe lolos no nia rasik hakarak.

Wainhira Elias komprende buat sira ne’e hotu no atu lao sai husi kuarto ne’e, lian husi katuas ne’e nian hakilar husi nakukun nia laran dehan;

“Mundo nee nakonu ho MASCARAS ka TOPENG, maibe ba sira ne’ebe iha koragem atu hasai tia MASCARAS ka TOPENG husi sira nia oin sei hetan Lia Los lolos.

Resumo husi storia: Sisifus hanesan personagem mitologia grega nian, ne’ebe kondenado husi Zeus (ZEUS ne’e hanesan maromak ka DEWA iha mitologia grega nian) Sísifu hetan kastigu atu dudu fatuk boot ida husi foho hun sa’e ba foho leten. Wainhira nia dudu fatuk boot ne’e besik ona foho tutun, fatuk ne’e automatikamente duir aan tun fali ba foho nia hun, hodi obriga Sisifus tenque hahu dudu fali fatuk ne’e husi foho hun sa’e fali ba foho leten. No siklus ne’e nafatin akontese iha Sisifus nia moris tomak, ida ne’e hanesan kastigo ida ne’ebe Sisifus hetan iha nia moris tomak.

Buat balu ne’ebe ita bele aprende husi Sisifu nia sotoria: Hakuak o nia realidade no o nia esforsu.

Albert Camu uza Mito de Sisifo atu descreve kondisaun ema nian. Iha moris dalabarak ita sinte hanesan esforsu ne’ebe ita halo la iha rohan. Problema ida seidauk hotu ida mosu fali, halo moris ne’e dalaruma sinte todan tebes. Loron kalan ita dudu fatuk moris nian ne’ebe todan no sinte hanesan la iha rohan. Hansan Sisifus ne’ebe esforsu dudu fatuk la iha rohan no sinte hanesan la fo valor ba nia moris, maibe nia lalakon esperansa nia dudu nafatin. Albert Camu hakarak ita atu aprende katak moris ne’e rasik esforsu ida no xave husi moris la’os iha succeso ne’ebe ita atinje iha ita nia problema sira. Maibe nia xave mak oin sa ita nia maduru hodi hasoru problema sira no asaun sa ida mak ita uza hodi hasoru problema sira.

Dahulu; Moris ne’e Absurda:

Albert Camus hatete katak dalaruma moris ne’e sinte hanesan la iha valor, ita lahatene ita nia destinu, ita lahatene ita atu la’o to’o ne’ebe, ita lahatene ita atu ba ne’ebe no ita lahatene bainhira mak ita nia esforsu sira ne’e sei to’o rohan ka hotu. Hanesan Sisifus, loron kalan ita esforsu hodi hasoru moris no ita lahatene to’o bainhira mak esforsu ne’e sei hotu.

Daruak;. Valoriza ita nia esforsu, esforsu hanorin valor moris nian lubuk ba ita:

Dalaruma Valor ne’ebe ita hetan iha moris la mai husi successo sira ne’ebe ita atinje, maibe dalawain ita hetan valor moris nian iha proccesso sira ne’ebe ita hala’o lorloron. Hanesan Sisifus ne’ebe nafatin ho pasensia hodi dudu fatuk sa’e ba foho leten maske nia lahatene bainhira mak nia sei bele dudu fatuk ne’e to’o foho leten, maibe nia nafatin dudu fatuk ne’e lor-loron tamba iha esforsu ne’ebe nia hala’o, nia hetan valor moris nian iha ne’e. Hanesan studante ne’ebe selebra nia graduasaun ho kontenti no tanis, iha neba nia matawen hafalun memoria lubuk ida, terus no esforso lubuk ida ne’ebe nia halo’o iha pasado hodi atinje nia mehi, no esforsu hirak ne’e mak forma nia hanesan ema ida.

Da-toluk; Hili atu haksolok:

Tuir Albert Camu, ita bele imagina katak Sisifus mos hetan hasolok, Maske Sisifus hatene katak nia esforsu la iha rohan tamba ida ne’e hanesan kastigo ida ne’ebe nia hetan iha nia moris tomak. Maibe Sisifo simu realidade ne’e hodi hala’o kastigo ne’e ho pasensia. Wainhira Sisifus simu realidade ne’e nia iha kontrola ba nia moris no nafatin iha motivasaun hodi dudu fatuk ne’e. hanesan mos ita bele hetan haksolok iha esforsu sira ne’ebe ita hala’o lorloron hodi simu ita nia realidade moris nian, no importante liu atu haksolok ho prossesu sira ne’ebe ita hala’o duke foca liu ita nia hanoin ba iha tujuan akhir.

Ohin loron ho presenca media social nian, ema hotu bele pubulika informasaun ne’ebe hare hanesan LOOS (Verdadeiras) maibe dalawain liu informasaun hirak ne’e LA-LOOS totalmente ka LOOS rohan de'it. Iha informasaun hirak ne’ebe sira fahe naksubar hela faktus lubuk ida ne’ebe LA-LOOS ba informasaun refere.

Por exemplo; ema halo promosaun ba hahan sira hodi dehan; hahan refere la uza MASIN MIDAR, maibe maske la uza MASIN MIDAR sira la fo hatene katak hahan ne halo uza PRODUTOS QUIMICOS ne’ebe wain.

Informasaun ne’ebe sira fahe bele LOOS (Verdadeiras) tamba hahan refere la uza masin midar, maibe sira la fo hatene klaru katak hahan sira ne'e halo mos ho produtus quimicos ne'ebe barak, ho ida ne'e nafatin fo impaktu negativo ba Saude.

Sira fahe informasaun rohan LOOS hodi taka hela faktus negativo barak kona ba hahan ne'ebe sira halo promosaun ba.

Tane’e iha era-ohin loron nian ita presija atu hanoin ho kritiku, halo pergunta ba informasaun ne’ebe ita assesu la bele fasil atu fiar ba informasaun hotu ne’ebe ita assesu, aprende atu buka informasaun ne’ebe totalmente LOOS (Verdadeiras).

Tamba Lia Los ne’ebe los rohan de’it nafatin la los.